समय व्यवस्थापन
समय मानव जीवनको सबैभन्दा मूल्यवान् सम्पत्ति हो। धन, सम्पत्ति वा अन्य भौतिक वस्तुहरू गुमेमा पुनः प्राप्त गर्न सकिन्छ, तर एकपटक बितेको समय कहिल्यै फर्केर आउँदैन। त्यसैले जीवनमा सफलता प्राप्त गर्न, व्यक्तिगत तथा व्यावसायिक दायित्व पूरा गर्न र सन्तुलित जीवनयापन गर्न समयको उचित व्यवस्थापन अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। समय व्यवस्थापन भनेको उपलब्ध समयलाई योजनाबद्ध र प्रभावकारी ढंगले प्रयोग गर्ने कला हो।
समय व्यवस्थापनका २० प्रभावकारी उपायहरू
१. प्रत्येक दिनको सुरुवात स्पष्ट योजना बनाएर गर्नुहोस्।
२. सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण तथा अत्यावश्यक कामलाई प्राथमिकतामा राख्नुहोस्।
३. आफ्ना लक्ष्यहरू लेखेर सधैं देखिने स्थानमा राख्नुहोस्।
४. ८०/२० सिद्धान्त (Pareto Principle) अपनाउनुहोस्, जसअनुसार २०% प्रयासले ८०% परिणाम दिन सक्छ।
५. एकै समयमा धेरै काम गर्ने बानी (Multitasking) त्याग्नुहोस्।
६. एक पटकमा एउटै काममा पूर्ण ध्यान केन्द्रित गर्नुहोस्।
७. ध्यान विचलित गर्ने कुराहरूलाई सम्भव भएसम्म हटाउनुहोस्।
८. थकान महसुस हुँदा छोटो विश्राम लिनुहोस्।
९. आवश्यक पर्दा ‘होइन’ भन्न सक्ने क्षमता विकास गर्नुहोस्।
१०. कम महत्त्वका कामहरू अरूलाई जिम्मा लगाउन सिक्नुहोस्।
११. सही समयको प्रतीक्षा नगरी अहिलेबाटै काम सुरु गर्नुहोस्।
१२. पाँच मिनेटभित्र सम्पन्न गर्न सकिने काम तुरुन्तै पूरा गर्नुहोस्।
१३. कठिन वा मन नपर्ने कामलाई पहिले सम्पन्न गर्ने बानी बसाल्नुहोस्।
१४. प्रत्येक कामका लागि निश्चित समयसीमा (Deadline) निर्धारण गर्नुहोस्।
१५. आफ्नो लक्ष्यसँग सम्बन्धित नभएका कामहरूलाई कम गर्नुहोस् वा हटाउनुहोस्।
१६. अनावश्यक रूपमा पूर्णतावाद (Perfectionism) पछ्याउने बानीबाट बच्नुहोस्।
१७. इमेल तथा सन्देश जाँच गर्ने निश्चित समय निर्धारण गर्नुहोस्।
१८. आवश्यक नभएका बैठक तथा छलफलहरूबाट टाढा रहनुहोस्।
१९. सकारात्मक सोचको विकास गर्दै नकारात्मक मानसिकताबाट बच्नुहोस्।
२०. आफूलाई रुचि लाग्ने तथा उत्साह प्रदान गर्ने कामका लागि पनि समय छुट्याउनुहोस्।
निष्कर्ष:
समय व्यवस्थापन सफल जीवनको आधार हो। योजनाबद्ध ढंगले समयको उपयोग गर्न सकेमा उत्पादकत्व बढ्नुका साथै व्यक्तिगत तथा व्यावसायिक जीवनमा सन्तुलन कायम गर्न सहज हुन्छ।
